Elma Fiyat Analizi — Mayıs 2026: Don Şoku, Rekor Makas ve Bölgesel Parçalanma

Don kaynaklı arz şoku ile talep yıkımı aynı anda yaşanıyor. Elma, Nisan TZOB raporunda %393,7 ile tüm yaş meyve-sebzede en geniş üretici–market makasına sahip ürün oldu. Mayıs sonunda kaliteli stok eridikçe Golden yukarı dönerken ulusal ortalama gerçeği gizliyor; asıl tablo bölgesel parçalanmada.

Türkiye elma piyasası Mayıs 2026'da görünürde çelişkili bir tablo veriyor: arz nesnel olarak kıt, ama ulusal ortalama fiyat sakin. Bu paradoksu çözmek için dört kuvveti birlikte okumak gerekiyor — don kaynaklı arz şoku, yüksek enflasyonun yarattığı talep yıkımı, fiyat zincirindeki yapısal makas ve ihracatın kayda bağlanması. Aşağıdaki grafikler canlı hal verisini resmi referanslarla (TZOB Nisan 2026) yan yana koyuyor.

01Yönetici Özeti

Bu raporun beş ana bulgusu: (1) Nisan 2025 zirai donu 2025-26 mahsulünü ~%40 kırdı, ama tüketici talebi enflasyonla çöktüğü için ulusal ortalama fiyat yatay kaldı. (2) Şişkinlik tarlada değil zincirde: tarlada ₺18,75 olan elma, hal ortalaması ~₺62,76 üzerinden market rafında ₺92,58'e çıkıyor — yaklaşık 5 kat. (3) "Ulusal ortalama" bir yanılsama; aynı gün Mersin'de ₺45,94 olan Golden, Yalova'da ₺110 — 2,4 kat fark. (4) Mart 2026'da elma ihracatının kayda bağlanması, kıt arz yılında üretici fiyatını yukarı çekebilecek tek güçlü talep kanalını sınırladı. (5) Eriyen ~50 bin tonluk depo + yeni don riski, yaz boyunca (Eylül hasadına dek) yukarı yönlü baskı anlamına geliyor.

02Mevsimsel ayrışma: çeşitler ikiye bölündü

Çeşit bazında hareket net biçimde ikiye ayrılmış durumda. Mayıs sonu artık soğuk hava deposu sezonunun sonu: kaliteli Golden stoğu eridikçe fiyatı yukarı gidiyor (+%5,3 / 7 gün), buna karşılık elden çıkarılan düşük kaliteli "diğer" elmalar geriliyor (−%6,3). İthal Arjantin elması (₺86,55) ile yerli Golden (₺62,76) arasındaki fark, ithalat maliyeti ve kur etkisini gösteriyor. Bu, Nisan tablosuyla birebir tutarlı: TZOB'un "talep düşüşü üretici fiyatını çekti" tespiti ile şimdiki "kaliteli stok azalınca Golden yükseliyor" sinyali aynı sezonun iki ayrı evresi.

03Golden elma: son 30 günde yön yukarı

Golden'ın ulusal ortalaması son bir ayda dalgalı ama net bir yukarı eğilimde. Nisan ortasındaki talep zayıflığı fiyatı ~₺58 seviyesine kadar bastırdıktan sonra, Mayıs'la birlikte soğuk hava deposundaki kaliteli stok inceldikçe fiyat yeniden ₺63–66 bandına tırmandı. Bu, "bol arz" değil "azalan kaliteli arz" kaynaklı bir yükseliş — talep güçlü olduğu için değil.

04Fiyat makası: kazanan çiftçi değil zincir

TZOB Genel Başkanı Şemsi Bayraktar, üretici ile market arasındaki fiyat farkının %393,7 ile en fazla elmada gerçekleştiğini bildirdi. Üreticide ₺18,75 olan elma markette ₺92,58'e — yaklaşık 5 katına — yükseldi. Kritik nokta: Nisan'da makas, çiftçi kazandığı için değil, market fiyatı yapışkan biçimde yüksek kalırken talep düşüşü üretici fiyatını aşağı çektiği için rekor kırdı. Aradaki hal ortalaması (~₺62,76) zincirin orta halkasını oluşturuyor; şişkinliğin büyük kısmı hal sonrası halkalarda — komisyon, lojistik ve perakende marjında — birikiyor.

05Bölgesel parçalanma: ulusal ortalama yanılsaması

Asıl hikâyeyi "ulusal ortalama" gizliyor. Golden ortalaması yıllık bazda +%2 ile neredeyse yatay görünse de, altında sert sıçramalar ve düşüşler yan yana duruyor. Karaman'ın mahsulü ~%90 silindiği için ona yakın Konya hali +%135, Mersin +%112, İzmir +%67 ile patlarken; büyük ithal ve çok kaynaklı haller hâlâ gevşek: İstanbul −%12, Denizli −%28. 18 Mayıs günü çıplak fiyatla bakınca tablo daha da net: en ucuz Mersin ₺45,94, en pahalı Yalova ₺110 — aynı gün 2,4 kat fark. Bu, "Türkiye elma fiyatı şu kadar" cümlesinin neredeyse anlamsız olduğunu, gerçek piyasanın bölgesel olarak parçalandığını gösteriyor.

06Don şoku: arz nesnel olarak kıt

2025-26 sezonu, Nisan 2025'te yaşanan zirai donla vuruldu. Isparta'da rekolte beklentisi yaklaşık %40 azalarak 1,25 milyon tondan ~800 bin tona düştü; Türkiye elmasının dörtte birini Isparta üretiyor ve ülkenin soğuk hava depo zincirinde birinci sırada (~500 bin ton kapasite). Karaman'da don hasarı %90'a varırken üretim, 800 bin ton beklentisinden 50–100 bin ton seviyesine indi. 13 Mayıs 2026 itibarıyla Isparta'da geçen sezondan kalan yaklaşık 50 bin ton elma soğuk hava depolarında alıcı bekliyor; Isparta Ziraat Odası, "100 bin ton" iddialarının gerçeği yansıtmadığını, depolarda ~50 bin ton bulunduğunu açıkladı.

Risk geçmiş değil: Tarım ve Orman Bakanlığı, 7–11 Nisan 2026 için Isparta'da elma ve gül bahçelerinde yeni bir zirai don riski uyarısı yaptı — yani 2026-27 sezonu da baskı altında. İki sezonu birbirine karıştırmamak önemli: Nisan 2025 donu → 2025-26 mahsulünü kırdı; Nisan 2026 don riski → 2026-27 mahsulünü tehdit ediyor.

07İhracat boyutu: kayda bağlamanın asıl etkisi

Mart 2026'da Ticaret Bakanlığı, beyaz et, yumurta, nohut ve kuru fasulye ihracatını sınırlandırırken elma ve limonu Kayda Bağlı Mallar Listesi'ne aldı; gerekçe, fiyat hareketlerinin iç piyasa dengesini zorlaması. Bu, daha geniş bir gıda paketinin parçası — aynı dönemde limon gümrük vergisi 31 Temmuz 2026'ya dek geçici olarak %10'a çekildi. Bakanlık, gerekirse ihracat düzenlemelerinin yanı sıra ithalat enstrümanlarının da devreye alınabileceğini vurguladı.

Elma, Türkiye için ciddi bir ihracat kalemidir; başlıca pazarlar Hindistan, Rusya, Irak ve Körfez ülkeleridir ve son yıllarda Hindistan ilk sıraya yerleşmiştir. Buradaki mekanizma kritik: kıt arz yılında üretici fiyatını yukarı çekebilecek en güçlü talep kanalı ihracattı. Kayda bağlama bu kanalı zayıflattığında tarla fiyatı baskılanıyor, ama tüketici fiyatı düşmüyor — çünkü şişkinlik tarlada değil, zincirin alt halkalarında. Net sonuç bir kıskaç: don üreticinin hacmini kesiyor, ihracat tedbiri üreticinin fiyatını sınırlıyor, tüketici ise hâlâ ₺92'lik rafa bakıyor. Devletin "stokçuluğa geçit yok" çerçevesi siyaseten güçlü olsa da veri, sorunun ağırlıkla yapısal makas + don + politika üçgeninden kaynaklandığını gösteriyor.

08İleriye dönük: üç senaryo

Eriyen ~50 bin tonluk depo, Mayıs'ta Golden'ın yukarı dönmesi (+%5,3 / 7 gün) ve 2026 don riskinin yeni sezonu da tehdit etmesi birlikte değerlendirildiğinde, yaz boyunca (yeni hasat Eylül'e dek) ana eğilim yukarı yönlü. Olası üç patika:

Senaryolar olasılık ifadesidir, fiyat taahhüdü değildir; yeni veri geldikçe güncellenir.

Takip edilecek üç eşik

(1) TZOB Mayıs 2026 üretici–market raporu (~1 Haziran) — makasın yönü. (2) Isparta depo stoğunun erime hızı — arzın ne kadar dayanacağı. (3) Yeni zirai don uyarıları ve ihracat tedbirinde olası değişiklik — hem 2026-27 arzı hem talep kanalı.

09Kaynaklar ve metodoloji